Fysiek contact in coaching: wat is functioneel en wat is passend?

Wanneer is fysiek contact functioneel?
Functioneel fysiek contact heeft een duidelijk sportinhoudelijk of ondersteunend doel. Denk bijvoorbeeld aan het voordoen of corrigeren van een technische houding, het ondersteunen van een speler tijdens een oefening of een high-five als sportief gebaar. Ook troost of steun na een emotioneel moment kan hieronder vallen.

Een belangrijke vraag die je jezelf als trainer kunt stellen, is: draagt dit fysieke contact bij aan het sportieve of ondersteunende doel? Als het antwoord nee is, is het goed om stil te staan bij de vraag of de aanraking wel passend is.

Ook wanneer fysiek contact een duidelijk doel heeft, betekent dit niet automatisch dat het gewenst is. De grenzen en het gevoel van de sporter blijven altijd belangrijk.

Wanneer wordt fysiek contact ingewikkelder?
Niet al het fysieke contact dat vanzelfsprekend lijkt, voelt voor iedereen hetzelfde. Denk bijvoorbeeld aan een arm om een speler na een teleurstelling, een hand op de onderrug om een houding te corrigeren of stoeien en dollen tijdens een training.

Dat betekent niet dat iedere aanraking verkeerd is. Wel is het belangrijk om rekening te houden met de situatie en de persoon. Stel jezelf daarom de volgende vragen:

• Hoe oud is de sporter?
• Hoe is de relatie tussen jou en de sporter?
• Is er sprake van een machtsverschil?
• Heeft de sporter toestemming gegeven?
• Hoe reageert de sporter op het fysieke contact?
• Zou je deze aanraking ook doen waar anderen bij zijn?

Als trainer of coach heb je altijd een bepaalde gezagspositie ten opzichte van je spelers. Juist daarom is het belangrijk om bewust met hun grenzen om te gaan. Ook de vraag of je een aanraking zou doen waar anderen bij zijn, kan helpen om te beoordelen of deze passend is.

Grenzen bespreekbaar maken
Grenzen aangeven en respecteren hoeft niet ingewikkeld te zijn. Door vooraf toestemming te vragen, geef je sporters de ruimte om zelf aan te geven wat zij prettig vinden. Dat kan met eenvoudige vragen, zoals:

• "Ik wil je even helpen met je armpositie. Vind je dat goed?"
• "Vind je het prettig als ik je op deze manier help?"
• "Laat het gerust weten als iets niet fijn voelt."

Door toestemming te vragen, geef je sporters regie over hun eigen grenzen. Dat is niet afstandelijk, maar juist professioneel. Houd er rekening mee dat een sporter ook van gedachten mag veranderen en dat toestemming op ieder moment kan worden ingetrokken.

Maak het bespreken en respecteren van grenzen ook onderdeel van de teamgesprekken die je aan het begin van het seizoen voert. Zo laat je zien dat het aangeven van grenzen belangrijk is en altijd mag.

Let op non-verbale signalen
Niet iedere speler geeft direct aan wanneer iets onprettig voelt. Daarom is het belangrijk om ook aandacht te hebben voor non-verbale signalen.

Let bijvoorbeeld op:

• Verstijven of terugdeinzen;
• Oogcontact vermijden;
• Ongemakkelijk lachen;
• Minder contact zoeken.

Merk je dat een speler zich mogelijk ongemakkelijk voelt? Stop dan met de aanraking en vraag op een rustige manier of alles in orde is. Bijvoorbeeld: "Ik merkte dat je terugdeinsde. Vond je dat niet prettig?" Geef de speler de ruimte om eerlijk te reageren, zonder druk uit te oefenen.

Maak afspraken binnen je team
Een sociaal veilige sportomgeving begint bij openheid en duidelijke afspraken. Door fysiek contact en persoonlijke grenzen bespreekbaar te maken, wordt het voor spelers makkelijker om aan te geven wat zij wel en niet prettig vinden.

Bespreek daarom met je team hoe jullie omgaan met fysiek contact, dat grenzen per persoon kunnen verschillen en dat 'nee' zeggen altijd mag. Maak daarnaast duidelijk bij wie spelers terechtkunnen als zij zich ergens niet prettig bij voelen.

Door hier regelmatig aandacht aan te besteden, draag je bij aan een omgeving waarin iedereen zich veilig en gerespecteerd voelt.

Bewust omgaan met fysiek contact maakt het verschil
De meeste trainers en coaches handelen vanuit betrokkenheid en goede intenties. Juist daarom is het belangrijk om bewust stil te staan bij fysiek contact. Niet omdat aanrakingen per definitie verkeerd zijn, maar omdat een veilige sportomgeving begint bij het herkennen en respecteren van persoonlijke grenzen.

Goed coachen betekent niet alleen weten wat een speler nodig heeft om beter te worden, maar ook wat diegene nodig heeft om zich veilig te voelen.

Twijfel je of fysiek contact passend is? Stel jezelf dan deze vragen:

• Is er toestemming van de sporter?
• Heeft de aanraking een duidelijk doel?
• Is het fysieke contact zichtbaar voor anderen?
• Is de aanraking kort en niet langer dan nodig?
• Past het bij de leeftijd en situatie van de sporter?
• Zou ik dit ook doen als ouders of bestuursleden meekijken?

Twijfel je? Kies dan voor een andere manier om je speler te begeleiden, bijvoorbeeld door een oefening voor te doen of mondelinge aanwijzingen te geven.

Meer weten over sociale veiligheid binnen jouw vereniging?
Wil je binnen jouw vereniging aan de slag met een sociaal veilige sportomgeving? Bekijk dan het Nevobo Kenniscentrum | Sociale veiligheid. Hier vind je praktische hulpmiddelen, voorbeeldbeleid, gedragscodes en informatie over onder andere de vertrouwenscontactpersoon en de Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG).

Verdiep je verder als trainer
Ook binnen de volleybaltrainersopleidingen van de Nevobo is aandacht voor sociale veiligheid en het omgaan met persoonlijke grenzen. Wil je je verder verdiepen in dit of een ander onderwerp? Bekijk dan in de opleidingsmatrix welke modules aansluiten bij jouw leerbehoeften. Wil je binnen jouw vereniging met een specifiek onderwerp aan de slag? Neem dan contact op met een van de opleidingsondernemers voor een scholing op maat.